Antalya Müzesi Müdürlüğü

Idyros

IDYROS ANTİK KENTİ

Antalya İli, Kemer İlçesinde, yat limanı gerisinde bulunan Idyros Kenti hakkında yazılı belgelerde pek fazla bilgi bulunmamaktadır. İlk olarak Aristotales ve öğrencisi Thepratos’un verdiği bilgilerden bu bölgenin Idyrıus isminde bir Bora rüzgarına sahip olduğu anlaşılmaktadır. Tahtalı Dağı çevresinden esen rüzgârın bugünkü Kemer bölgesini etkisi altına aldığı tahmin edilmektedir. Yine bölgede Idyrıus isminde bir nehir olduğu bu nehrin ismin ise bugünkü Kesme Çayı olduğu tahmin edilmektedir. M.S. 6. yüzyılda yaşamış yazar Stephanos Byzantios ise bugünkü Kemer bölgesinde dört adet yerleşim yerinden bahsetmektedir. Bunlar kuzeyden güneye doğru sırasıyla Lyrnas, Thebe, Idyros ve Olbia’dır. Bu kentlerden Idyros ve Olbia’nın denizci bir kent olduğundan bahsedilmektedir.

19. yüzyıl Coğrafyacılarından Carl Ritter, “Phaselis’ten kuzeye doğru gidilince Cap Avova kuzey yamacından Egber mevkiinde antik çağlara ait bir gemici barınağı olan şehrin (Idyros Polis…)” olduğunun söylendiğini yazmıştır. Mısır ve Yakın Doğu ile olan deniz trafiği, rüzgârların durumu nedeniyle bu bölgeden yapılmaktadır. İlk çağlarda deniz trafiğinde tespit edilen ize göre, Mısır’dan Likya’nın batısına giden yelkenli gemiler, Nil ağzından aldıkları rüzgâr ile direkt Idyros limanına kadar gidebilmekteydiler. O zamanki gemici dilinde buraya Idyros denmiş olabilir.

Skylax ise Idyros şehrinin Phaselis (Tekirova) ile Lyrnateaia (Sıçan Adası) arasında bulunduğunu yazmaktadır. Kipert ise haritalarında, kenti, Kemer dağının güneydoğu sahilindeki koyda göstermektedir.          

Kentin en önemli yapısı şüphesiz ki Mozaikli Kilisedir. Kilise, 25 x 11.50 m boyutlarındadır. Plan yönünden M.S. VI. yüzyılda Anadolu’da görülen aynı plandaki kiliselerin özelliklerini taşımaktadır. Kilisenin mevcut duvar yükseklikleri ortalama 80 cm’dir. Apsiste bu yükseklik 120 cm’ye ulaşmaktadır. Çalışmalar sırasında çatı örtüsünü belirleyecek herhangi bir buluntuya rastlanmamıştır. Bu, çatının ahşap olabileceği görüşünü ortaya çıkartmıştır. Narteks ve baptisteriumda freskolu sıva parçalarının bulunması ise bu duvarların fresklerle süslü olduğunu göstermektedir. Kazı boyunca hiçbir sütun ve başlık bulunmadığından ve nefleri ayıran stylobat üzerinde sütun durduğunu gösteren herhangi bir ize rastlanmadığından, nefleri ayıran sütunların ahşap olduğu düşünülmektedir.

Üç nefli kilisenin orta ve yan neflerinde, narteks ve aksonarteks de taban mozaik ile kaplıdır. Mozaikler turuncu, kiremit kırmızısı, beyaz ve gri renkli taşlardan yapılmıştır. Geometrik motiflerin çoğunlukta olduğu süslemeler, kalp şeklinde bitkisel bordürlerle çevrilidir. Sadece narteksten orta nefe girişteki kapı eşiğinin önünde beş satırlık bir mozaik kitabe bulunmaktadır.         

Kilisenin kuzeyinde baptisterium bulunmaktadır. 7.35 x 6.65 m boyutlarında dikdörtgen bir oda şeklindedir. Kiliseye kuzey nefin apsise yakın bir yerinden kapı ile bağlantısı vardır. Baptisterium iki devir göstermektedir. Taban mozaik döşenmiştir.

Kilisenin güneyinde ise bir şapel tespit edilmiştir. Şapel kilise apsisinin daha ilerisine doğru çıkmakta ve 7.55 x 5.20 m boyutlarında dikdörtgen bir yapıdır. Kilisenin güney nefinin apsise yakın bir yerinden açılan bir kapıdan sonra bir koridor gelmekte, bu koridorda şapelin narteksine açılmaktadır. Koridorun tamamı ile narteksin bir kısmı mozaik kaplıdır. Narteksin diğer kısımları ise tuğla döşenmiştir. Buradaki mozaikte geometrik motiflidir.

Kilise ve kompleksinin kazısı esnasında bulunan küçük buluntu ve sikkelerden bu kompleksin IV ve VII. Yüzyıllar arasında kullanıldığı, alt seviyedeki moloz taş duvarların, bulunan sikkelerden M.S.4. yüzyıla, bunun üzerine yapılan kilisenin de M.S.6. yüzyıla ait olduğu ve 7. yüzyılda da bir tadilat yapılarak narteksin önüne bir aksonarteks ve kuzeyine baptisterium ilave edildiği anlaşılmaktadır.

Kazı esnasında kilisenin etrafında birbirleriyle irtibatlı bazı odalar ortaya çıkarılmıştır. Bunlar kilise müştemilatına ait hizmet odalarıdır. Kilisenin taban seviyesinin altında bazı duvarlar görülmektedir. Duvarlar düzgün olmayan moloz taşlarla toprak harç kullanılarak yapılmış olup, taşların arasında yer yer kiremit parçalarına rastlanmıştır. Duvarlar sıvasızdır.

Kilisenin ve önündeki caddenin batısında yine kilise kompleksiyle aynı devir özelliğini gösteren duvarlardan yapılmış mekânlar bulunmaktadır. Bunlar sivil mimariye ait yapılardır. Bu mekânlar ev planı göstermeyen, birbiriyle ilişkili yan yana odalardır.