Antalya Müzesi Müdürlüğü

Lyrboton Kome

LYRBOTON KOME

Kepez Belediyesi, Kültür ve Turizm Bakanlığı,  Antalya Müzesi’nin Akdeniz Üniversitesinden bilimsel destek alarak birlikte başlattığı proje ile Lyrboton Kome olarak bilinen tarihi Varsak’ın yeniden hayata dönmesi, sürekli korunabilmesi ve Antalya hayatına renk ve cazibe katması planlanmıştır. Özü arkeopark olan bu proje, doğa, tarih ve kültür adına bu özgün yerleşim için bir tür reanimasyon projesidir.

Yerleşim adı kule yazıtlarına göre Lyrboton Kome’dir. Perge’de bulunan bir yazıta göre Elaibaris (Yağ Çiftliği) olarak da bilinir. Elaibaris, yerleşimin çevresindeki tarım/zeytinlik alanlarını temsil eder. Lyrbos Köyü, Perge’ye bağlı büyük bir antik zeytinyağı üretim merkezidir. Bu açıdan bölgede benzersizdir.

Hellenistik Dönemde de burada yerleşim olması beklense de kalıntılar büyük oranda Roma ve Bizans Dönemi’nden kalmadır. Bugünkü Varsak’ın adı 15. yy başında yöreye gelen Üçok Boyu’ndan  Tatar Serdar’ı  Baçu  Han’ın 6 oğlundan biri olan Varsak Bey’den gelir. O günden beri adı Varsak’dır.

Çok sayıda ve entegre nitelikteki işlikler yüksek bir yağ üretimi olduğunu göstermektedir. Bu üretimin ve yerleşimde yaşanmışlığın izlenimleri 100’e  yakın sarnıç, 80’in üzerinde mezar, çok sayıda konut, 1 hamam, 4 kilise ve kule ile işlevi belirsiz başkaca  yapılardır. Döşemealtı’ndan gelip Perge’ye giden Via Sebaste (İmparator Yolu) da buradan geçer. Sahildeki büyük kentlerin, özellikle Perge’nin imarında da Lyrboton Kome’de kazanılan gelirin büyük payı vardır.

En önemli sembolik yapısı Arete Kulesi’dir ki yaklaşık 100 yıldır önemli yazıtları nedeniyle bilim dünyasında bilinmektedir. Arete “Erdem” anlamına gelmektedir. Demeter Rahibesi Arete tarafından vakfedilmiş 2 katlı kulenin yazıtında, “Demeter Rahibesi Arete’nin bu kuleyi kendi parasıyla yaptırıp İmparator Domitian’a ve Perge Artemisi’ne adadığı” yazmaktadır. Yazıtlar ve ailenin geçmişine bakıldığında Lyrboton Kome İ.S. 1. yy’da, kalıntılardan anlaşılan dokusuna ulaşılmıştır.