Antalya Müzesi Müdürlüğü

ATTALEİA

ATTALEİA

Bergama kralı II. Eumenes’in ölümünden sonra tahta geçen  Bergama Kralı II. Attalos tarafından kurulmuş ve onun adını almış olan Attaleia, çok geçmeden Pamphylia’nin ana limanı olarak Side’yi ikinci plana iter. Bergama Kralı II. Attalos’un ( M.Ö. 158-138) Pamphilya sahilindeki önemli Antalya limanını tahkim ederek askeri bir üs ve müstahkem bir kale haline getirdiği bilinmektedir.

 Tüm Anadolu’yu etkisi altına alan Pers egemenliği, İskender’in Persleri yenmesiyle son bulur. III. Attalos’un M.Ö. 133’te çocuksuz ölümüyle Bergama Krallığı Vasiyet yoluyla Roma’ya geçer ve böylece bölge de zengin tarihiyle Roma dönemi başlar.

Pompeius korsanlara karşı düzenlediği seferde Attaleia’da üstlenir. M.S. 130 yılında Hadrianus, imparatorluğunu gezerken Attaleia’ya da uğramıştır. İmparator Hadrianus anısına yapılan üç gözlü kapı hala ayaktadır. Parth Savaşına çıkan imparator Lucius Verus da olasılıkla M.S. 162 de kente uğradı. M.S. 6 yılından önce İmparator Augustus, Attaleia’ya asker kökenli bir grup Romalıyı (veteranus) yerleştirmişti. Buna dayanılarak, kent M.S. 3. yüzyılda  Roma kolonisi statüsüne kavuştu. Bir piskoposluk olarak Attaleia önceleri Perge-cum Sillyum metropolitinin altında yer almaktaydı. Fakat 1084 de İmparator I. Aleksios Komnenos tarafından metropolis düzeyine yükseltildi. I. Alaeddin Keykubad döneminde Selçukluların bir donanma üssü ve Akdeniz donanmasının merkezidir. 

Kent daha başlangıçta bir sur ile çevrilmiştir. Surlar biri limanı diğeri şehri çeviren iki sur şeklindedir.  Bu surların etrafı bilindiği kadarıyla 1920’li yıllara kadar geniş bir hendekle çevriliydi ve bunların içinde su bulunuyordu. İlk Helenistik sur Roma döneminde önemli oranda değişikliklere uğramış ve 10. yüzyıl başlarında ikinci bir duvarla takviye edilmiştir. En önemli kuleler, bugün kent merkezinde saat kulesi olarak kullanılan yapı ile Hadrianus kapısını iki yandan sınırlayanlardır. Julia Sankta adlı bir kadının, kendi parası ile Hadrianus Kapısının yanındaki kuleyi yaptırdığı bilinmektedir.

Attaleia antik kenti dış surlarının denize bağlandığı noktada yer alan Hıdırlık Kulesi Hadrianus Takı’yla birlikte, Roma Dönemi Attaleiası’ndan günümüze, büyük oranda sağlam ve özgün kalmış iki yapıdan birisidir. Roma Döneminde özgün işlevi mezar olan yapının, köklü kültür değişiminin yaşandığı Erken Bizans Dönemi ile birlikte işlev değiştirerek kentin savunma sistemine eklendiği, Selçuklu Dönemi’nde onarım gördüğü bilinmektedir.

Kuzeydoğu - güneybatı eksenli yapının alt kısmı kare üst kısmı silindir şeklinde olup yüzeyleri düzgün kesilmiş bloklardan inşa edilmiştir. Kare planlı bir kaide üzerinde yükselen yuvarlak kule benzerleri görkemli Roma mezarlarında ya da mausoleionlarında bulunmaktadır. Dört cepheli yapıda ana cephe Kale içine dönük kuzeydoğu cephesidir. İç mekâna ve üst kata girişi sağlayan kapılar bu cephe üzerinde yer alır. Tam merkezde yer alan iki kanatlı kapının her iki tarafında altışar adet fasces bulunmaktadır.

Hadrianus kapısı Biri Julia Sankta kulesi diye adlandırılan iki kule arasına sıkışmış surlarla çevrili kentin ana giriş kapılarından birisidir. Zafer Takı şeklinde yapılmış üç gözlü kapıdır. Bir Roma eseri olan yapı, M.S. 130 yılında Roma İmparatoru Hadrianus’un Attaleia’yı ziyareti sırasında onun adına ve şerefine ithaf edilerek inşa edilmiştir. Hadrianus Takı, bir onur takı olmasının yanı sıra aynı zamanda surlar üzerinde yer alan bir kent kapısıdır. Pax Romana döneminin barış ve huzur ortamında kurulan Tak, Attaleia kentine doğudan bir giriş sağlamıştır. Tak; 4.15m. eninde ve 6.18m yüksekliğinde eşit büyüklükte üç açıklığa sahiptir. Eşit genişlikteki üç açıklığından dolayı halk arasında “Üç Kapılar” olarak anılır. Üç açıklığı örten tonozları oluşturan bloklar, kaideler ile yükseltilmiş dört ayak tarafından taşınmaktadır. Ayakları taşıyan kaideler arası genişlik 3.24m.dir.  Açıklıklar beşik tonozla örtülüdür. Tonozlar merkezlerinde birer rozet bulunan kare biçimli kasetler ile süslenmiştir. Kapının iç ve dıştaki iki cepheside birbirine benzerdir.

Saat Kulesi, şehrin merkezindeki Kale Kapısı mevkiinde dış surlar üzerinde yer alır. Roma, Selçuklu ve Osmanlı kültür izlerini taşıyan önemli bir eserdir. Selçuklu devrinde de savunma amaçlı işlev gören kuzey dış sur üzerindeki burç 19. yüzyılın sonlarında saat kulesi haline getirilmiştir. Burç Beşgen saat kulesi kare bir plana sahip bulunmaktadır.